Po trzecim rozbiorze Polski (1795 r.) zabór pruski obejmował Pomorze Gdańskie, Warmię, ziemię chełmińską, Wielkopolskę, znaczną część Mazowsza i Podlasia. W granicach państwa Hohenzollernów znalazła się pierwsza stolica Polski – Gniezno (zagarnięte wraz z całą Wielkopolską w 1793 r.) oraz jej ostatnia stolica – Warszawa (w 1795 r.).

Klęska Prus w starciu z napoleońską Francją w 1806 r. stworzyła Polakom w zaborze pruskim szansę nie tylko na zahamowanie polityki germanizacyjnej, lecz także na podjęcie realnych działań na rzecz stopniowego odbudowania państwa polskiego. Zwycięstwo Wielkiej Armii przyniosło pomyślny układ sił, jednak jego wykorzystanie leżało już całkowicie w naszych rękach. Tak należy rozumieć słowa Napoleona wypowiedziane w Berlinie jesienią 1806 r. na krótko przed wejściem armii francuskiej na ziemie polskie: „Zobaczę, czy Polacy są godni bycia narodem”.

Pod koniec 1806 r. Polacy w Wielkopolsce i na Mazowszu udowodnili, że chcą być narodem niepodległym. Przejmowano władzę z rąk pruskich urzędników, a pod wodzą generała Jana Henryka Dąbrowskiego i Józefa Wybickiego – działających w ścisłym porozumieniu z cesarzem Francuzów – tworzyły się polskie oddziały wojskowe, które już na początku 1807 r. na Pomorzu stanęły do walki u boku Francuzów przeciw Prusakom.

Gdyby nie powstanie 1806 r. przeciw Prusom, trudno byłoby sobie wyobrazić utworzenie Księstwa Warszawskiego w 1807 r. To wola Polaków do „bycia narodem” była najważniejszym czynnikiem, który pozwolił wykorzystać sprzyjającą sytuację międzynarodową. Polacy w zaborze pruskim dali rodakom z pozostałych części podzielonej Rzeczypospolitej dowód na to, że można przezwyciężyć zarówno kryzys moralny, jak i nastrój beznadziei, które zapanowały po trzecim rozbiorze. Pokazali, że kiedy my żyjemy i chcemy wolności, Polska nie zginęła.

prof. Grzegorz Kucharczyk

Rewers monety kolekcjonerskiej prezentuje portrety generała Jana Henryka Dąbrowskiego i Józefa Wybickiego oraz tytuł emisji.

Na awersie umieszczono wizerunek Jana Henryka Dąbrowskiego na koniu, odwzorowany na podstawie litografii barwnej przedstawiającej wjazd generała do Poznania w 1807 r. (ze zbiorów Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie), oraz inskrypcję „O GODNOŚĆ BYCIA NARODEM”.