Siedemnastego września 1939 roku Armia Czerwona zaatakowała Polskę, co przesądziło o losach kampanii wrześniowej i stało się ciosem w plecy dla wojsk toczących krwawe zmagania z Niemcami. Emisja upamiętniająca te tragiczne wydarzenia stanowi jedno z najbardziej wyrazistych opracowań numizmatycznych w polskim mennictwie najnowszym.

Wchodząc w drugą połowę września 1939 roku, polskie dowództwo skupiało się na obronie przed agresją niemiecką, zakładając neutralność Związku Sowieckiego, przez co siły na wschodniej granicy miały charakter symboliczny. Niesprowokowany atak ze wschodu uniemożliwił realizację planów obrony na przedmościu rumuńskim. Mimo zaskoczenia, formacje Korpusu Ochrony Pogranicza, oddziały regularne pod dowództwem generałów takich jak Wilhelm Orlik-Rückemann czy Franciszek Kleeberg, a także ochotnicy i ludność cywilna podjęli zorganizowany opór. Sowiecka agresja zapoczątkowała jednak trwające aż do 1989 roku represje wobec narodu polskiego.

Projekt numizmatu bezpośrednio nawiązuje do symboliki zawartej w medalu „Rok 1939” autorstwa wybitnego rzeźbiarza Józefa Gosławskiego. Awers monety, zaprojektowany przez Roberta Kotowicza, bazuje na rewersie tego medalu. Centralne pole wypełnia ustrukturyzowany układ linii oraz wyrazisty napis: „WE WRZEŚNIU 1939 NAPADNIĘCI PRZEZ ARMIE NIEMIECKĄ I BOLSZEWICKĄ – MY POLACY – OFIARĄ KRWI BRONILIŚMY WOLNOŚCI LUDÓW HONORU I RELIGII”. Kompozycję uzupełniają liście dębu umieszczone pomiędzy bagnetami oraz oficjalne godło Rzeczypospolitej Polskiej u dołu. W otoku umieszczono nazwę państwa, nominał oraz rok emisji. Rewers monety odwzorowuje awers medalu Józefa Gosławskiego. Ukazuje on scenę walki polskiego żołnierza z niemieckim najeźdźcą, w którą dramatycznie wpisuje się postać czerwonoarmisty wbijającego Polakowi nóż w plecy. Całość zamknięto w czytelnej kompozycji z napisami „ROK” u góry oraz „1939” u dołu.

Moneta została wyemitowana 5 września 2023 roku przez Narodowy Bank Polski. Do wykonania tego numizmatu o nominale 20 złotych użyto srebra próby 925, a całość poddano zabiegowi oksydowania, co podkreśla surowy i dramatyczny charakter kompozycji. Masa monety wynosi 28,28 grama, a jej średnica to 38,61 milimetra. Nakład określono na 12000 sztuk, a cena emisyjna wynosiła 290 złotych. Projekt awersu i rewersu przygotował Robert Kotowicz, a na rants umieszczono inskrypcję z nazwą monety.

Siła wyrazu tego numizmatu tkwi w bezpośrednim odwołaniu się do twórczości Józefa Gosławskiego, który będąc na własne oczy świadkiem tragicznych wydarzeń 1939 roku, przelał swoje emocje w formę rzeźbiarską. Autor medalu nie mógł go eksponować za życia, zabezpieczając dzieło przed zniszczeniem. Przeniesienie tej kompozycji na srebrną monetę pozwala przypomnieć o bolesnym wymiarze historii Kresów Wschodnich i niezłomnej postawie obrońców polskiej granicy.